مقایسه محدوده امکان رجوع از ایجاب در حقوق ایران، انگلستان و ایالات متحده آمریکا
کلمات کلیدی:
ایجاب, رجوع از ایجاب, اعتماد مشروع, مسئولیت پیشقراردادی, حقوق تطبیقی قراردادهاچکیده
رجوع از ایجاب یکی از مفاهیم کلیدی در مرحله پیشقراردادی است که نقش تعیینکنندهای در توازن میان آزادی اراده ایجابکننده و اعتماد مشروع مخاطب ایفا میکند. این نهاد حقوقی، مرز میان عدم تعهد و التزام قراردادی را مشخص میسازد و از این حیث، تأثیر مستقیمی بر امنیت حقوقی و ثبات معاملات دارد. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی–تطبیقی، به بررسی محدوده امکان رجوع از ایجاب در سه نظام حقوقی ایران، انگلستان و ایالات متحده آمریکا میپردازد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که حقوق ایران عمدتاً بر مبنای رویکرد ارادهگرایانه، رجوع از ایجاب را تا پیش از تحقق قبول مجاز میداند و محدودیتهای آن بیشتر ماهیتی شکلی دارند. در مقابل، حقوق انگلستان با حفظ اصل قابلیت رجوع، از طریق نهادهایی مانند قرارداد اختیاری و استاپل، دامنه این اختیار را محدود میکند. حقوق ایالات متحده آمریکا با شناسایی ایجاب لازم و توسعه نظریههای اتکا و promissory estoppel، حمایت گستردهتری از اعتماد مخاطب به عمل میآورد. نتیجه مطالعه نشان میدهد که تفاوت این نظامها ریشه در فلسفههای حقوقی متفاوت آنها دارد و تمرکز بر «محدوده» رجوع، بهجای امکان یا عدم امکان آن، چارچوب تحلیلی دقیقتری برای تنظیم روابط پیشقراردادی فراهم میکند.
مراجع
American Law, I. (1981). Restatement (Second) of Contracts. American Law Institute Publishers.
Atiyah, P. S. (2021). An Introduction to the Law of Contract. Oxford University Press.
Cartwright, J. (2019). Formation and Variation of Contracts. Sweet & Maxwell.
Chen-Wishart, M. (2021). Contract Law. Oxford University Press.
Chernykh, S., & Karton, J. (2025). The Formation of International Contracts. Hart Publishing.
Devenney, J. (2024). Contract Law: Text, Cases, and Materials. Routledge.
Emami, S. H. (2016). Civil Law, Volumes 1–2. Eslamiyeh Publishing.
Farnsworth, E. A. (2019). Farnsworth on Contracts. Aspen Publishers.
Ghanavati, M. R. (2013). Offer and Acceptance in Contract Law. Mizan Publishing.
Graziano, T. (2025). Comparative Contract Law. Edward Elgar Publishing.
Jafari Langroudi, M. J. (2021). Encyclopedia of Civil and Commercial Law. Ganj Danesh Publishing.
Jafari Langroudi, M. J. (2022). Legal Terminology. Ganj Danesh Publishing.
Katouzian, N. (2019). General Rules of Contracts, Volumes 1–2. Sahami Enteshar.
Khomeini, R. (2010). Tahrir al-Wasilah: Book of Sale. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
McKendrick, E. (2022). Contract Law. Palgrave Macmillan.
McKendrick, E. (2023). Contract Law: Text, Cases, and Materials. Oxford University Press.
Mohaqqeq Damad, M. (2017). Jurisprudential Rules: Transactions. Center for Islamic Sciences.
Najafi, M. H. (2009). Jawahir al-Kalam fi Sharh Shara'i al-Islam. Dar al-Kutub al-Islamiyya.
Poole, J. (2020). Textbook on Contract Law. Oxford University Press.
Safai, S. H. (2024). International Sale of Goods: A Comparative Study of Iranian, French, English, and U.S. Law. Mizan Publishing.
Safai, S. H., & Emami, A. (2024). Civil Law: Contracts and Obligations. Mizan Publishing.
Shahidi, M. (2018). Formation of Contracts and Obligations. Majd Publishing.
Stone, R., & Devenney, J. (2024). The Modern Law of Contract. Routledge.
Taghavian, M. H. (2024). Comparative Contract Law. Mizan Publishing.
Uniform Law, C. (2022). Uniform Commercial Code: Article 2 – Sales. Uniform Law Commission.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1402 Samad Shoorcheh (Author); Seyed Hossein Safaii (Corresponding author); Nejad Ali Almasi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
