پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 7 2025 07 29 Review and Analysis of the Judge's Discretion in Uncovering the Truth برسی و تحلیل اختیار دادرس در کشف حقیقت 254 267 10.61838/csjlp.226 FA عادل ناصری دانشجوی دکتری گروه آموزشی حقوق خصوصی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران مهدی فیروزآبادیان استادیار گروه حقوق، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران احمد فدوی استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران حسین رحمانی استادیار گروه حقوق خصوصی، واحد قوچان، دانشگاه آزاد اسلامی، قوچان، ایران Journal Article 2024 11 12 <p>The Iranian legislator has focused its efforts on uncovering the truth and avoiding the mere resolution of disputes without achieving this significant goal. This approach is reflected in various laws, such as Article 8 of the Judiciary Law enacted on June 15, 1977, the amendments to the Civil Procedure Code in 2000, specifically Article 199 of the Civil Procedure Code, and more recently, the proposal to add Article 84 bis to Article 84 of the Civil Procedure Code. The concept of dynamic adjudication, in addition to being explicitly mentioned in the works of various scholars, has also been expressed using other terms, such as "proper adjudication" or "the active role of the judge." The collective intent behind these terms is to emphasize the avoidance of stagnation, the prevention of regression, and maintaining a progressive and forward-moving judiciary system aimed at uncovering hidden truths in cases under review and ensuring that justice is served to its rightful party. Streamlining the civil procedure process is a specialized task that also involves artistry and prudence. It is specialized because even the smallest changes to the current adjudication process, without considering the subtleties of procedural law and the findings of skilled and dedicated judges, will not be welcomed by the judiciary. Therefore, the lack of cooperation from judges in implementing procedural reforms can lead to the failure of lofty objectives. It is artistic because progress in this direction requires particular foresight, and rigid measures such as enacting laws, issuing directives, and adopting regulations will not succeed without judicial cooperation. Finally, it requires prudence, as the bitter experience of unconsidered measures has not yet been forgotten.</p> <p>قانون‌گذار ایرانی حرکت به سمت کشف حقیقت و احتراز از فصل خصومت منهای این هدف مهم را وجه همت خود قرار داده است. در ‌قانون پاره‌ای از قوانین دادگستری ‌مصوب 25/3/1356 در قالب ماده 8، در اصلاحات قانون آیین دادرسی مدنی در سال 1379 به شکل ماده 199 قانون آیین دادرسی مدنی و این اواخر طرح الحاق ماده 84 مکرر به ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی. دادرسی پویا علاوه بر اینکه با همین عبارت در آثار سایر اساتید آمده است، تعابیر دیگری از دادرسی پویا نیز بر لسان اساتید حقوق جاری‌شده است. همانند دادرسی درست یا نقش فعال دادرس مراد از مجموع این عناوین، پرهیز از ایستایی، ممانعت از عقب‌گرد، درحرکت بودن، روبه‌جلو بودن نهاد دادرسی به‌منظور کشف حقیقت/ حقایق پنهان در پرونده/ پرونده‌های مطرح رسیدگی و رسیدن حق به صاحب حق است. چابک نمودن روند دادرسی مدنی، امری تخصصی است که با هنر و درایت نیز آمیخته است. تخصص است، زیرا کوچک‌ترین تغییر در دادرسی فعلی بدون در نظر گرفتن ظرایف آیین دادرسی و نتایج تحقیقات قضات حاذق و دلسوز، مورد اقبال دادرسان قرار نمی‌گیرد. ازاین‌رو، همراهی نکردن قضات با تحولات آیین دادرسی، اهداف متعالی را با شکست مواجه می‌کند. هنر است زیرا حرکت در این مسیر تدبیر خاص خود را می‌طلبد و برخورد سخت‌افزاری همانند تصویب قانون و اصدار بخشنامه و شیوه‌نامه تا همراهی قضات نباشد جواب نمی‌دهد و نیازمند درایت است ازاین‌رو که تجربه تلخ اقدامات کارشناسی نشده هنوز به فراموشی سپرده نشده است.</p> https://www.csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/226/271