پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 8 تابستان 1405 1405 04 01 Challenges and Consequences of the Environmental Impacts of Turkey’s GAP Project in the Region and Its Assessment under International Law چالش‌ها و پیامدهای اثرات زیست‌محیطی پروژه گاپ ترکیه در منطقه و بررسی آن در حقوق بین‌الملل 1 16 FA فتانه دهقانی گروه حقوق بین الملل عمومی، واحد قشم، دانشگاه آزاد اسلامی، قشم، ایران محسن دیانت گروه حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران فخرالدین سلطانی گروه روابط بین الملل، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران Journal Article 1404 07 01 <p>The Southeastern Anatolia Project (GAP) of Turkey represents one of the world’s largest water development and dam-building schemes, with far-reaching environmental, social, and security implications for West Asia. While the project has been officially promoted as a means of economic development, agricultural expansion, and energy production, its transboundary impacts have generated serious challenges for downstream countries, particularly Iraq and Syria, and indirectly for Iran. Reduced water flows, wetland degradation, intensified desertification, and the expansion of dust storm sources have undermined food security, public health, and social stability across the region. This article adopts a descriptive–analytical approach to evaluate the GAP project in light of the core principles of international environmental law, including the obligation not to cause significant transboundary environmental harm, the duty of cooperation, and equitable and reasonable utilization of shared watercourses. The findings indicate that the unilateral implementation of GAP is inconsistent with these legal principles and raises the issue of Turkey’s international responsibility for environmental damage. The study concludes by emphasizing the need for regional cooperation, integrated water resources management, and the application of international legal norms to ensure sustainable development and long-term environmental security in the Tigris–Euphrates basin.</p> <p>پروژه آناتولی جنوب شرقی ترکیه (گاپ) به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های سدسازی و توسعه منابع آب در جهان، تأثیرات گسترده‌ای بر محیط زیست، ساختارهای اجتماعی و موازنه‌های امنیتی منطقه غرب آسیا بر جای گذاشته است. این پروژه با مهار رودخانه‌های دجله و فرات، اگرچه در چارچوب اهداف توسعه اقتصادی، تولید انرژی و گسترش کشاورزی در ترکیه طراحی شده، اما پیامدهای فرامرزی آن کشورهای پایین‌دست به‌ویژه عراق و سوریه و به‌طور غیرمستقیم ایران را با بحران‌های زیست‌محیطی و انسانی مواجه ساخته است. کاهش حق‌آبه، نابودی تالاب‌ها، تشدید بیابان‌زایی و گسترش پدیده ریزگردها از جمله نتایج مستقیم و غیرمستقیم این پروژه است که امنیت غذایی، سلامت عمومی و ثبات اجتماعی منطقه را تحت تأثیر قرار داده است. این مقاله با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر اسناد حقوق بین‌الملل محیط زیست، به ارزیابی پروژه گاپ در پرتو اصول بنیادینی همچون منع خسارت زیست‌محیطی فرامرزی، همکاری دولت‌ها و استفاده منصفانه از منابع آبی مشترک می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که رویکرد یک‌جانبه در اجرای پروژه گاپ با الزامات حقوق بین‌الملل محیط زیست سازگار نیست و می‌تواند مسئولیت بین‌المللی دولت ترکیه را مطرح سازد. در نهایت، پژوهش بر ضرورت تقویت همکاری‌های منطقه‌ای و مدیریت یکپارچه منابع آب به‌منظور تحقق توسعه پایدار و کاهش تنش‌های زیست‌محیطی تأکید می‌کند.</p> https://www.csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/288/479