پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 7 1404 07 03 Examining the Proportional Relationship Between the Principle of La-Zarar and Criminal Responsibility: A Review of Imam Khomeini’s Jurisprudential Opinions بررسی نسبت‌سنجی قاعده لاضرر و مسئولیت کیفری با نگاهی به آرای فقهی امام‌خمینی (ره) 152 171 10.61838/csjlp.335 FA محمد حاتمی دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. حسین احمری دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. محمّد رضا کاظمی گلوردی دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. مجید شایگان فرد استادیار، گروه آموزشی حقوق جزا و جرم شناسی، واحد مشهد، دانشگاه آزاد اسلامی، مشهد، ایران. Journal Article 1403 09 26 Fiqh principles can be considered effective tools for deepening and expanding jurisprudential inferences. Among these principles, the rule of La-Zarar (no harm) is one of the most frequently applied and has uniquely diverse interpretations compared to other principles. While its primary applications are typically found in civil matters, the potential for its invocation in criminal law—across various branches such as hudud (fixed punishments), qisas (retributive justice), diyat (blood money), and ta'zirat (discretionary punishments)—necessitates an investigation into its relationship with criminal responsibility. A novel interpretation of this principle has been proposed by Imam Khomeini, which, grounded in his intellectual framework, is articulated as a form of sovereign prohibition (nahy sultani). Considering the influential role of Imam Khomeini’s thought in the legal framework of the Islamic Republic of Iran, it is imperative to assess the extent of his opinion's impact on the principle of La-Zarar within the current legal system. This study, conducted through a descriptive-analytical method and based on library research, addresses issues such as the conceptualization of the La-Zarar principle, the views of jurists regarding it, and seeks to answer the following questions: First, what is the relationship between the La-Zarar principle and criminal responsibility? Second, to what extent has the legislator considered this principle in criminal law, and how closely does this legislative attention align with Imam Khomeini’s interpretation? The findings indicate that, in drafting criminal laws, contrary to Imam Khomeini’s view, the dominant opinion among jurists—which emphasizes the negation of harmful rulings (nafy hukm zarrari)—has served as the foundational basis for legal rulings. قواعد فقهیه را می‌توان از ابزار کارآمدی برای کمک به عمق و توسعه استنباطات فقهی دانست. یکی از قواعد پرکاربرد فقهی که اتفاقاً تقریرهای متفاوتی نسبت به دیگر قواعد داشته، قاعده لاضرر است. گستره قاعده لاضرر غالباً در مباحث مدنی است اما زمینه استناد به این قاعده در امور کیفری و بخش‌های گوناگون فقه جزایی (حدود، قصاص، دیات و تعزیرات) وجود دارد لذا لازم است ارتباط آن با مسئولیت کیفری واکاوی شود. یکی از تقریرهای نوپیدا، قرائت امام خمینی از این قاعده است که مبتنی بر دستگاه فکری ایشان به معنای نهی سلطانی، تفسیر و تقریر یافته است. با توجه به جایگاه اندیشه‌های امام در نظام جمهوری اسلامی، جا دارد که از میزان تاثیرگذاری رأی ایشان در مورد قاعده لاضرر در نظام حقوقی سخن گفته شود. پژوهش حاضر که با روش توصیفی تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای به نگارش در آمده، در ادامه مباحثی همچون: مفهوم‌شناسی قاعده لاضرر، اقوال فقها در خصوص قاعده لاضرر، تلاش دارد تا به این پرسش‌ها پاسخ دهد که: اولاً نسبت قاعده لاضرر با مسئولیت کیفری چیست؟ ثانیاً قانونگذار در قوانین کیفری چه میزان به قاعده لاضرر توجه داشته و این توجه قانونگذاری، چقدر در راستای تامین تقریر امام خمینی بوده است؟ یافته‌های حاصل از این پژوهش نشان میدهد، در تدوین قوانین جزایی، برخلاف نظر امام‌خمینی، نظر مشهور فقها (نفی حکم ضرری)، مبنای احکام فقهی قرار گرفته است.

https://www.csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/335/288