پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 7 1404 07 01 Manifestations of Judicial Oversight on Administrative Acts in the Legal Systems of Iran and the United States جلوه‌های نظارت قضایی بر اعمال اداری در حقوق ایران و آمریکا 348 367 10.61838/csjlp.451 FA سید عابدین میران گروه حقوق، واحد امارات، دانشگاه آزاد اسلامی، دبی، امارات متحده عربی. علی آل بویه گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاد اسلامی، یاسوج، ایران حسن مرادی گروه حقوق بین‌الملل، واحد امارات، دانشگاه آزاد اسلامی، دبی، امارات متحده عربی Journal Article 1403/10/05 <p>Judicial oversight of administrative bodies is one of the most important mechanisms for ensuring the rule of law and protecting citizens' rights against unlawful or unjustified actions by public institutions. This form of oversight, developed to promote public accountability and ensure justice, has gained significant attention in many countries in recent decades. In the Iranian legal system, judicial oversight over administrative decisions and actions is primarily exercised through the Administrative Court of Justice and the General Inspection Organization. The Administrative Court of Justice serves as the specialized authority for handling citizens' complaints against administrative decisions and actions, playing a crucial role in safeguarding individual rights. The General Inspection Organization, on the other hand, is responsible for supervising the proper implementation of laws within governmental agencies. In the U.S. legal system, judicial oversight of administrative bodies is carried out through four main institutions. Federal courts, the U.S. Supreme Court, independent regulatory commissions, and quasi-judicial bodies each have specific roles in ensuring the legitimacy of administrative decisions. Judicial oversight in the United States is exercised through constitutional interpretation, legal constraints on administrative powers, and the protection of fundamental rights. This study aims to conduct a comparative analysis of the judicial oversight mechanisms in Iran and the United States by examining their functions, jurisdiction, and effectiveness in ensuring due process and administrative justice.</p> <p>نظارت قضایی بر اعمال دستگاه‌های اداری یکی از مهم‌ترین ابزارهای تضمین حاکمیت قانون و حمایت از حقوق شهروندان در برابر اقدامات غیرقانونی یا ناموجه نهادهای عمومی است. این نوع نظارت، که با هدف تأمین پاسخ‌گویی مقامات عمومی و تضمین اجرای عدالت توسعه یافته، در دهه‌های اخیر در بسیاری از کشورها مورد توجه قرار گرفته است. در نظام حقوقی ایران، نظارت قضایی بر تصمیمات و اقدامات اداری عمدتاً از طریق دیوان عدالت اداری و سازمان بازرسی کل کشور انجام می‌شود. دیوان عدالت اداری به عنوان مرجع اختصاصی رسیدگی به شکایات شهروندان علیه تصمیمات و اقدامات دستگاه‌های اجرایی، نقش کلیدی در تضمین حقوق افراد ایفا می‌کند. سازمان بازرسی کل کشور نیز وظیفه نظارت بر حسن اجرای قوانین در دستگاه‌های دولتی را بر عهده دارد. در نظام حقوقی ایالات متحده، نظارت قضایی بر نهادهای اداری از طریق چهار نهاد اصلی انجام می‌شود. دادگاه‌های فدرال، دیوان عالی ایالات متحده، کمیسیون‌های مستقل نظارتی، و مراجع شبه‌قضایی، هریک وظایف خاصی در راستای کنترل مشروعیت تصمیمات اداری بر عهده دارند. نظارت قضایی در این کشور از طریق تفسیر قانون اساسی، محدودیت‌های قانونی بر حوزه اختیارات اداری، و تضمین رعایت حقوق اساسی شهروندان اعمال می‌شود. این پژوهش با بررسی نظام‌های حقوقی ایران و آمریکا، تلاش دارد کارکردها و حدود صلاحیت این نهادهای نظارتی را مورد بررسی تطبیقی قرار دهد و میزان کارآمدی آنها را در تضمین اصول دادرسی منصفانه و حقوق اداری تحلیل کند.</p> https://www.csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/451/342