پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 8 بهار 1405 1405 01 10 Effects of Fundamental Human Rights in the International and Islamic Human Rights Systems آثار حقوق بنیادین بشر در نظام حقوق بشر بین­المللی و اسلامی 1 16 10.61838/csjlp.576 FA طاها تیموری گروه حقوق بین الملل عمومی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. مالک ذوالقدر گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. سید فرشید جعفری پابندی گروه علوم سیاسی و روابط بین الملل، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران. Journal Article 1404/01/06 <p>Fundamental human rights, as inalienable and non-derogable rights, occupy a central position in both international and Islamic legal systems. These rights not only serve as guarantees for the inherent dignity of human beings but also leave profound and far-reaching effects on the legal structures of both systems. In the international human rights system, fundamental rights, due to their jus cogens nature, play a pivotal role in the international responsibility of states and exert wide-ranging influence in areas such as humanitarian law, international trade, universal criminal jurisdiction, and the limitation of state sovereignty. In the Islamic human rights system as well, drawing on sources such as the Qur’an, the Sunnah, and ijtihad, fundamental rights are recognized as rights originating from human nature and divine will. The effects of these rights in Islamic jurisprudence and legal principles are reflected through doctrines such as the prohibition of harm (la darar), justice, restitution of rights, and respect for human life. Despite commonalities such as human dignity and universality of scope, significant differences are observed in the logic of derivation, scope of application, and implementation of these rights in the two systems. These differences, in practice, result in distinct legal, social, and executive consequences, the analysis of which provides a proper pathway for intercultural dialogue and the promotion of a shared understanding of justice and human rights.</p> <p>حقوق بنیادین بشر به‌عنوان حقوقی غیرقابل سلب و تعلیق، جایگاهی محوری در نظام‌های حقوقی بین‌المللی و اسلامی دارد. این دسته از حقوق، نه‌تنها به مثابه ضمانت‌هایی برای کرامت ذاتی انسان مطرح‌اند، بلکه آثار عمیق و دامنه‌داری در ساختار حقوقی هر دو نظام بر جای گذاشته‌اند. در نظام حقوق بشر بین‌المللی، حقوق بنیادین به‌دلیل ماهیت آمره، نقشی اساسی در مسئولیت بین‌المللی دولت‌ها ایفا می‌کنند و در حوزه‌هایی همچون حقوق بشردوستانه، تجارت بین‌الملل، صلاحیت کیفری جهانی و محدودسازی حاکمیت دولت‌ها دارای اثرگذاری گسترده‌اند<strong>.</strong> در نظام حقوق بشر اسلامی نیز، با تکیه بر منابعی چون قرآن، سنت و اجتهاد، حقوق بنیادین به‌مثابه حقوقی برخاسته از فطرت و اراده الهی شناسایی می‌شوند. آثار این حقوق در فقه و اصول فقه از طریق قواعدی چون نفی ضرر، عدالت، استیفای حق و احترام به نفس انسانی بازتاب می‌یابد. با وجود نقاط اشتراک چون کرامت انسانی و عمومیت در شمول، تفاوت‌های قابل توجهی در منطق استنباط، دامنه شمول و نحوه اجرای این حقوق در دو نظام دیده می‌شود. این تفاوت‌ها در عمل منجر به بروز آثار متمایزی در زمینه‌های حقوقی، اجتماعی و اجرایی می‌گردد که تحلیل آن‌ها، مسیر مناسبی برای گفت‌وگوی بین‌فرهنگی و ارتقای فهم مشترک از عدالت و حقوق بشر فراهم می‌سازد<strong>.</strong></p> https://www.csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/576/329