پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 2026 05 24 Fair trial in pre-Islamic Iran compared to Islamic teachings دادرسی عادلانه در ایران قبل از اسلام در مقایسه با آموزه های اسلامی 1 16 10.61838/ FA عظیمه بیگلری کامی گروه الهیات و معارف اسلامی- فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران احمدرضا بهنیافر گروه الهیات و معارف اسلامی- فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایرا داود داداش نژاد دلشاد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران Journal Article 1404/11/11 <p>Fair trial is one of the important and key concepts of justice in the judicial system, which has numerous dimensions and examples. Numerous studies have been conducted on fair trial and its various dimensions. The purpose of the present article is to examine fair trial in pre-Islamic Iran in comparison with Islamic teachings. The following article is descriptive and analytical and uses a library method to examine the subject in question. The findings indicate that both in ancient Iran during the Achaemenid and especially Sasanian rule and in Islamic teachings, fair trial was of great importance and emphasis. The obligation of judges to be impartial and to judge fairly and the right to object to the verdict are among the most important evidences of fair trial in pre-Islamic Iran. The impartiality of the judge and the equality of all before the law, the right to a lawyer, and the defendant's defense rights such as citing witnesses are among the most important examples of fair trial that have been emphasized in Islam. The richest Islamic source in this regard is perhaps the life of Imam Ali (AS), who always emphasized the observance of justice in proceedings and even advised judges to treat both parties to the dispute equally.</p> <p>دادرسی عادلانه یکی از مفاهیم مهم و کلیدی عدالت در نظام قضایی است که داری ابعاد و مصادیق متعددی است. در خصوص دادرسی عادلانه و ابعاد مختلف آن پژوهش‌های متعددی انجام دشده است. هدف مقاله حاضر بررسی دادرسی عادلانه در ایران قبل از اسلام در مقایسه با آموزه های اسلامی است. مقاله پیش‌رو توصیفی تحلیلی است و با استفاده از روش کتابخانه‌ای به بررسی موضوع مورد اشاره پرداخته شده است. یافته‌ها بر این امر دلالت دارد که هم در ایران باستان در دوره حکومت هخامنشیان و به ویژه ساسانیان و هم در آموزه‌های اسلامی، دادرسی عادلانه از اهمیت و تاکید بالایی برخوردار بوده است. الزام قضات به بی طرفی و قضاوت عادلانه و حق اعتراض به رای از مهمترین شواهد دال بر دادرسی عادلانه در ایران قبل از اسلام است. بی طرف قاضی و برابری همگان در برابر قانون، حق داتشن وکیل و حقوق دفاعی متهم نظیر استناد به شهود از مهمترین مصادیق دادرسی عادلانه است که در اسلام مورد تاکید قرار گرفته است. غنی‌ترین منبع اسلامی در این خصوص شاید سیره حضرت علی(ع) است که همواره بر رعایت عدالت در دادرسی تاکید ویژه داشتند و حتی قضات را به نگاه برابر به طرفین دعوا سفارش می‌کرد.</p>