پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 04 01 The Jurisprudential–Legal Nature of Custom and Its Reflection in Substantive Criminal Law of Iran ماهیت فقهی – حقوقی عرف و انعکاس آن در حقوق کیفری ماهوی ایران 1 19 10.61838/csjlp.734 FA مهدی مومنی استادیار گروه حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران طاهره برناکی گروه علوم قرآن وحدیث، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران یاور جلاییان صالح گروه حقوق، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران Journal Article 1404/12/04 Many classical, later, and contemporary Islamic jurists, including Ruhollah Khomeini, have paid particular attention to the significance of custom (ʿurf). The position of custom and its dynamic nature in jurisprudential and legal discussions become evident when considered in light of the elements of time and place. The principal question of this study is: What position does custom occupy within substantive criminal law? The study is based on the hypothesis that the specific concept of custom in substantive criminal matters has established a distinct and special status for it compared to other branches of law. The objective is to examine the concept of custom from both jurisprudential and legal perspectives and to explain its validity within the domain of substantive criminal law, particularly with regard to criminal liability and the determination of punishments. The research adopts a descriptive–analytical method. The findings indicate that although custom cannot serve as a jurisprudential or statutory source of criminal law and therefore cannot constitute the legal basis for criminal prosecution or conviction, it can nevertheless play a significant role in three areas: the formation of legal rules, the interpretation of legal provisions, and the application of legal rules. بسیاری از فقهای متقدم، متأخر و معاصر از جمله امام خمینی(ره) به اهمیت نقش عرف توجه ویژه نمودهاند. جایگاه عرف و پویایی آن در مباحث فقهی و حقوقی با توجه به عنصر زمان و مکان، هویدا میشود. سوال اصلی اینست که؛ عرف در حقوق کیفری ماهوی از چه جایگاهی برخورداراست؟ با این فرضیه که ؛ مفهوم خاص عرف در امور کیفری ماهوی، جایگاه ویژه و متمایز از سایر رشته های حقوقی برای آن ترسیم کرده است. هدف ؛ واکاوی مفهوم عرف در ابعاد فقهی و حقوقی و تبیین اعتبارسنجی آن در قلمرو حقوق کیفری ماهوی بویژه در خصوص مسئولیت کیفری و تعیین مجازات ها ست. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است. نتایج حاصل بیانگر آن است که اگرچه عرف در مسائل کیفری نمیتواند به عنوان منبع فقهی یا قانونی حقوق جزا مستند تعقیب کیفری و یا محکومیت قرار گیرد؛ اما قادر است در سه مقام ایجاد قواعد حقوقی، تفسیر و نیز تطبیق قواعد حقوقی، نقش بسزایی ایفا کند.

https://www.csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/734/407