پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 04 01 The Role of Courts in Determining the Cumulation of Contractual Remedies under Iranian Law and International Instruments بررسی نقش محاکم در امکان جمع ضمانت اجراهای قراردادی در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی 1 20 FA ایرج ظهیری گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. سید مهدی میرداداشی گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. ابراهیم دلشاد معارف گروه حقوق، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. Journal Article 1405 01 10 Contractual remedies are among the principal legal mechanisms for securing performance, compensating the consequences of contractual breach, and maintaining an appropriate balance between the interests of contracting parties. One of the central issues in this field concerns whether multiple remedies may be cumulated in response to a single breach and the extent to which courts may recognize, restrict, or reject such cumulation. This study adopts an analytical and comparative approach to examine the role of courts in determining the cumulation of contractual remedies under Iranian law and international instruments. The main question is whether the aggrieved party may simultaneously or successively invoke remedies such as specific performance, termination, damages, agreed damages, and the right of retention, or whether the exercise of one remedy necessarily excludes another. The findings indicate that Iranian law lacks a comprehensive and explicit general rule governing the cumulation of contractual remedies. Existing provisions sometimes suggest a sequential relationship between remedies, while in other instances they permit cumulative application. By contrast, international instruments generally provide a more coherent remedial framework and tend to recognize the cumulation of compatible remedies. The principal criteria that courts should apply include compatibility of legal effects, independence of the compensated loss, prohibition of double recovery, respect for party autonomy, proportionality between the seriousness of the breach and the remedy, and prevention of abuse of rights. The study concludes that the preferable principle in Iranian law should be the permissibility of cumulating compatible contractual remedies, unless their concurrent application is legally or logically inconsistent, prohibited by law or contract, or results in compensation exceeding the actual loss. Adoption of this approach could contribute to greater consistency in judicial practice, improved predictability in contractual disputes, and closer alignment between Iranian contract law and contemporary developments in international commercial law. ضمانت اجراهای قراردادی از مهم‌ترین ابزارهای حقوقی برای تضمین اجرای تعهدات، جبران آثار نقض قرارداد و حفظ تعادل میان منافع طرفین محسوب می‌شوند. یکی از مسائل مهم در این زمینه، امکان جمع چند ضمانت اجرا در برابر یک نقض قراردادی و حدود اختیار محاکم در پذیرش یا رد این جمع است. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی ـ تطبیقی، نقش محاکم را در تعیین قابلیت جمع ضمانت اجراهای قراردادی در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی بررسی می‌کند. مسئله اصلی پژوهش آن است که آیا متعهدله در صورت نقض تعهد می‌تواند چند ضمانت اجرا، از جمله الزام به اجرای عین تعهد، فسخ، جبران خسارت، وجه التزام و حق حبس را به‌طور همزمان یا متوالی مطالبه کند یا آنکه اعمال یک ضمانت اجرا مانع استفاده از ضمانت اجرای دیگر است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در حقوق ایران قاعده‌ای جامع و صریح درباره جمع ضمانت اجراها وجود ندارد و مقررات موجود در برخی موارد بر ترتیب میان ضمانت اجراها و در برخی موارد بر قابلیت جمع آن‌ها دلالت دارند. در مقابل، اسناد بین‌المللی رویکرد منسجم‌تری اتخاذ کرده و در مجموع، جمع ضمانت اجراهای سازگار را پذیرفته‌اند. بر این اساس، مهم‌ترین معیارهای قابل استفاده توسط محاکم شامل سازگاری آثار حقوقی ضمانت اجراها، استقلال زیان مورد جبران، منع جبران مضاعف، احترام به اراده طرفین، تناسب میان شدت نقض و ضمانت اجرا و جلوگیری از سوءاستفاده از حق است. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که اصل مناسب در حقوق ایران باید قابلیت جمع ضمانت اجراهای سازگار باشد، مگر آنکه جمع آن‌ها از نظر منطقی یا حقوقی متعارض باشد، قرارداد یا قانون آن را منع کرده باشد یا به جبران بیش از زیان واقعی منجر شود. اتخاذ چنین رویکردی می‌تواند به انسجام بیشتر رویه قضایی، افزایش قابلیت پیش‌بینی دعاوی قراردادی و هماهنگی بیشتر حقوق ایران با تحولات حقوق تجارت بین‌الملل کمک کند.

https://www.csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/828/481