پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 12 01 Reactive Measures against the Crime of Treason from the Perspective of Imami Jurisprudence and Iranian Criminal Law اقدامات واکنشی جرم خیانت به کشور از منظر فقه امامیه و حقوق کیفری ایران 1 22 FA حمیدرضا حق شناس گروه حقوق، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران حیدر علی جهانبخشی گروه الهیات و معارف اسلامی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، اسلامشهر، ایران فاطمه قناد گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران. Journal Article 1405 02 28 Treason is one of the most serious offenses against national security and the fundamental interests of the state, as it may threaten independence, territorial integrity, defense capacity, security secrets, and other vital national interests. Despite the significance of this offense, Iranian criminal law does not provide a fully independent and coherent criminal title for treason. Instead, related conduct is criminalized under offenses such as espionage, disclosure of classified information, cooperation with hostile governments, unauthorized entry into protected places, and transmission of security information. Using a descriptive-analytical method, the present study examines the foundations and reactive measures applicable to treason from the perspectives of Imami jurisprudence and Iranian criminal law. The findings indicate that although treason in its modern legal sense is not formulated as an independent offense in Imami jurisprudence, principles such as the prohibition of betrayal, the obligation to preserve entrusted information, the prohibition of assisting an enemy, and the necessity of protecting collective security provide sufficient normative foundations for criminal response. In many contemporary cases, ta'zir constitutes the most appropriate reactive mechanism, with its severity determined according to the offender’s status, the nature and sensitivity of the information, the degree of cooperation with the enemy, criminal intent, and the extent of actual or potential harm. The analysis of Iranian criminal law further reveals several challenges, including fragmented legislation, ambiguity in key concepts, insufficient distinction between treason and espionage, and difficulties in applying traditional provisions to cyber espionage and technological information transfer. Accordingly, structural legislative reform, a more precise definition of treason, graded sanctions, and technology-neutral legal rules could contribute to a more coherent, proportionate, and effective criminal justice framework. خیانت به کشور از مهم‌ترین جرایم علیه امنیت و منافع بنیادین دولت است که می‌تواند استقلال، تمامیت ارضی، قدرت دفاعی، اسرار امنیتی و سایر منافع حیاتی کشور را در معرض تهدید قرار دهد. با وجود اهمیت این جرم، در حقوق کیفری ایران عنوان مستقل و منسجمی برای خیانت به کشور پیش‌بینی نشده و رفتارهای مرتبط با آن در قالب جرایمی مانند جاسوسی، افشای اطلاعات محرمانه، همکاری با دولت‌های متخاصم، ورود به اماکن ممنوعه و انتقال اطلاعات امنیتی جرم‌انگاری شده‌اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با هدف تبیین مبانی و اقدامات واکنشی نسبت به جرم خیانت به کشور از منظر فقه امامیه و حقوق کیفری ایران انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که در فقه امامیه، اگرچه خیانت به کشور با مفهوم مدرن آن به‌عنوان یک عنوان مستقل کیفری مطرح نشده است، اصولی مانند حرمت خیانت، وجوب حفظ امانت، ممنوعیت یاری‌رساندن به دشمن و ضرورت حمایت از امنیت جامعه، مبانی لازم برای واکنش کیفری را فراهم می‌کنند. در بسیاری از مصادیق معاصر، تعزیر مناسب‌ترین سازوکار واکنشی محسوب می‌شود و شدت آن باید بر اساس وضعیت مرتکب، نوع و حساسیت اطلاعات، میزان همکاری با دشمن، قصد مجرمانه و شدت خسارت تعیین شود. بررسی حقوق کیفری ایران نیز نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش‌ها شامل پراکندگی مقررات، ابهام برخی مفاهیم، عدم تفکیک کامل خیانت از جاسوسی و دشواری انطباق مقررات سنتی با جاسوسی سایبری و انتقال اطلاعات فناورانه است. بر این اساس، اصلاح ساختاری مقررات، تعریف دقیق‌تر خیانت به کشور، درجه‌بندی ضمانت اجراها و تدوین قواعد فناوری‌خنثی می‌تواند به ایجاد نظامی منسجم‌تر، متناسب‌تر و کارآمدتر منجر شود.

https://www.csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/848/478