پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست 3060-6314 در دست انتشار 1406 12 01 Designing a Mandatory Model for Corporate Social Responsibility Reporting and Supervision in Iranian Law طراحی الگوی الزام‌آور گزارش‌دهی و نظارت بر مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در حقوق ایران 1 20 FA محمد ناصر احمدی دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران علیرضا صالحی فر دانشیار، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران حسین داودی استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران. Journal Article 1405 04 09 <p>Corporate social responsibility has increasingly evolved from a predominantly voluntary and ethical concept into an important component of legal regulation and corporate governance. In Iranian law, however, rules concerning the social, environmental, labor-related, and accountability dimensions of corporate conduct remain dispersed across company law, civil liability, labor law, environmental regulation, and capital market rules, without forming a coherent and enforceable system of CSR reporting and supervision. This study adopts a descriptive-analytical method with a comparative approach and seeks to design a model compatible with Iran’s legal and institutional structure. The findings indicate that an effective framework should rest on five principal components: determining covered companies according to size and risk level, imposing standardized annual reporting duties, assigning direct responsibility to the board of directors for the accuracy and adequacy of disclosures, establishing a coordinated system of administrative supervision, and providing graduated and proportionate sanctions. The proposed reporting framework should include information on CSR governance structures, significant social and environmental risks, workforce conditions, supply-chain risks, complaint mechanisms, and preventive and corrective measures. Administrative supervision should primarily perform preventive and corrective functions, while civil liability should remain subject to the general requirements of fault, damage, and causation. The proposed model also emphasizes proportionality, meaning that reporting obligations should vary according to corporate size, economic capacity, public significance, and the level of social or environmental risk involved. The study concludes that a gradual transition from voluntary disclosure to legally enforceable reporting, combined with coordinated oversight and effective use of existing regulatory capacities, can provide a workable foundation for establishing a coherent, transparent, and enforceable CSR regime in Iranian law.</p> <p>مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در سال‌های اخیر از مفهومی عمدتاً اخلاقی و داوطلبانه به یکی از موضوعات مهم تنظیم‌گری حقوقی و حاکمیت شرکتی تبدیل شده است. بااین‌حال، در حقوق ایران مقررات مرتبط با آثار اجتماعی، زیست‌محیطی، نیروی انسانی و پاسخگویی شرکت‌ها به‌صورت پراکنده در حوزه‌هایی مانند حقوق شرکت‌ها، مسئولیت مدنی، حقوق کار، محیط‌زیست و بازار سرمایه قرار گرفته و هنوز نظام منسجم و الزام‌آوری برای گزارش‌دهی و نظارت بر مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها شکل نگرفته است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، در پی طراحی الگویی متناسب با ساختار حقوقی و نهادی ایران است. یافته‌ها نشان می‌دهد که نظام مطلوب باید بر پنج مؤلفه اصلی استوار باشد: تعیین دامنه شرکت‌های مشمول بر اساس اندازه و سطح خطر، الزام به گزارش‌دهی سالانه و استانداردشده، مسئولیت مستقیم هیئت‌مدیره نسبت به صحت و کفایت اطلاعات، ایجاد سازوکار هماهنگ نظارت اداری و پیش‌بینی ضمانت‌اجراهای تدریجی و متناسب. همچنین، گزارش‌دهی باید اطلاعات مربوط به ساختار حاکمیت مسئولیت اجتماعی، ریسک‌های اجتماعی و زیست‌محیطی، وضعیت نیروی انسانی، زنجیره تأمین، سازوکارهای شکایت و اقدامات پیشگیرانه و اصلاحی را پوشش دهد. الگوی پیشنهادی بر آن است که نظارت اداری نقش پیشگیرانه و اصلاحی داشته باشد و مسئولیت مدنی نیز بر پایه اصول عمومی تقصیر، زیان و رابطه سببیت حفظ شود. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که گذار مرحله‌ای از گزارش‌دهی داوطلبانه به نظام الزام‌آور، همراه با رعایت اصل تناسب و استفاده از ظرفیت نهادهای موجود، می‌تواند زمینه شکل‌گیری نظامی منسجم، قابل نظارت و کارآمد برای مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها در حقوق ایران را فراهم کند.</p> https://www.csjlp.org/index.php/csjlp/article/download/893/503