نقش ادله الکترونیکی در کشف، اثبات و تعقیب کیفری خشونت دیجیتال علیه قربانیان
کلمات کلیدی:
ادله الکترونیکی, خشونت دیجیتال, اثبات جرم, کشف جرم, تعقیب کیفری, قربانیانچکیده
تحولات گسترده فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی، علاوه بر ایجاد فرصتهای جدید برای تعاملات اجتماعی، زمینه شکلگیری اشکال نوینی از بزهکاری و خشونت را نیز فراهم کرده است. خشونت دیجیتال بهعنوان یکی از مهمترین نمودهای این تحول، شامل طیفی از رفتارهای زیانبار مانند آزار و اذیت برخط، تعقیب سایبری، تهدید اینترنتی، اخاذی دیجیتال، جعل هویت، افشای اطلاعات خصوصی و انتشار بدون رضایت محتوای شخصی است. ویژگیهایی مانند ناشناسبودن نسبی مرتکب، سرعت انتشار دادهها، امکان حذف یا تغییر محتوا و فرامرزیبودن زیرساختهای دیجیتال، فرایند کشف و تعقیب کیفری این رفتارها را با چالشهای جدی مواجه ساخته است. در این میان، ادله الکترونیکی بهعنوان مهمترین ابزار اتصال میان وقوع رفتار مجرمانه، شناسایی مرتکب و اثبات مسئولیت کیفری، نقش اساسی ایفا میکنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش ادله الکترونیکی در مراحل کشف، اثبات و تعقیب کیفری خشونت دیجیتال علیه قربانیان انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر مطالعه منابع حقوقی، اسناد، قوانین و پژوهشهای مرتبط با ادله دیجیتال و جرایم سایبری است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که دادههایی مانند پیامهای الکترونیکی، تصاویر، فایلهای صوتی و تصویری، دادههای ترافیکی، اطلاعات حسابهای کاربری، فرادادهها و سوابق سامانهها میتوانند در شناسایی رفتار مجرمانه، بازسازی فرایند ارتکاب، احراز هویت مرتکب و تقویت ادله اثباتی نقش تعیینکننده داشته باشند. بااینحال، بهرهگیری مؤثر از این ظرفیت مستلزم رعایت الزامات فنی و حقوقی همچون جمعآوری قانونی، احراز اصالت، حفظ تمامیت داده، ثبت زنجیره نگهداری، امکان ارزیابی کارشناسی و رعایت حقوق طرفین دعواست. مهمترین چالشهای موجود شامل دشواری انتساب داده به شخص معین، امکان جعل و دستکاری محتوا، استفاده از فناوریهای پنهانساز هویت، رمزگذاری اطلاعات، محدودیتهای فنی و مشکلات همکاری فرامرزی است. بر این اساس، توسعه چارچوب حقوقی جامع، استانداردسازی فرایندهای فنی، تخصصگرایی قضایی و تقویت حمایت از قربانیان میتواند نقش ادله الکترونیکی را در مقابله مؤثر با خشونت دیجیتال ارتقا دهد.
مراجع
Abbasi, A. (2022). Legislative Challenges of Electronic Evidence in Iranian Law. Legal Studies Quarterly(31), 194.
Abbasi, N. (2025). Criminological Analysis of Cyber Harassment Sixth National Conference and First International Conference on Strategies for the Development and Promotion of Science Education in Iran, Isfahan.
Abbaspour, A., & Bastani, F. (2025). Admissibility of Electronic Evidence in Proving Claims Eleventh National Conference on Modern Studies and Research in the Humanities, Management, and Entrepreneurship in Iran, Tehran.
Abu-Ulbeh, W., Altalhi, M., Abualigah, L., Almazroi, A., Sumari, P., & Gandomi, A. (2021). Cyberstalking Victimization Model Using Criminological Theory: A Systematic Literature Review, Taxonomies, Applications, Tools, and Validations. Electronics, 10(14), 17.
Aghaeinia, H. (2019). Computer Crime Investigation and Digital Evidence. Mizan.
Alidousti Shahreki, N., Keshavarz, A., & Sadeghi Asl, A. (2022). Rule Selection for the Admissibility of Electronic Evidence in the Legal Systems of Iran and the United States. Judiciary Legal Journal, 86(119), 11.
Almasi, D., & Azarbaik, M. (2025). The Role of Electronic Evidence in Proving Cybercrimes Third International Conference on the Maritime Economy with an Emphasis on Law, Development, and Transportation, Bandar Abbas.
Amid, M. (2025). The Role of Digital Evidence in Proving Criminal Offenses Seventh International Conference and Eighth National Conference on Law and Political Science, Tehran.
Anzab Dashti, M. (2025). Legal Analysis of Cybercrimes in the Iranian Legal System: Challenges and Solutions First National Conference on Modern Studies in Culture, Art, and the Humanities, Ardabil.
Arcos Tejerizo, M. (2023). Digital Evidence and Fair Trial Rights at the International Criminal Court. Leiden Journal of International Law, 36, 14.
Ashouri, M. (2023). Criminal Procedure (23rd ed.). SAMT.
Ball, K. (2022). Sexual Harassment in Virtual Reality Environments and the Emerging Metaverse. New Media & Society.
Braga da Silva, R. (2022). Updating the Authentication of Digital Evidence in the International Criminal Court. international criminal law review, 22(5-6), 26.
Chesney, R., & Citron, D. (2021). Deepfakes and the New Disinformation War. Foreign Affairs, 98, 63.
Emamizadeh, Y. (2025). Strategies for Combating Violence Against Women from the Perspective of International Law with Emphasis on the Istanbul Convention Ninth International Conference on Social Studies, Law, and Folklore, Tehran.
Firouzjaeian, A. A., & Momeni, F. (2022). Analysis of Factors Affecting Cyber Victimization Among Citizens: A Study of Citizens of Babol. Social-Cultural Strategy Quarterly, 11(3), 9.
Gillet, M., & Fan, W. (2023). Expert Evidence and Digital Open-Source Information: Bringing Online Evidence to the Courtroom. Journal of International Criminal Justice, 21(4), 61.
Habibzadeh, M. J. (2021). Essentials of Electronic Proceedings. Mizan.
Hadi Tabar, E., & Yaghoubi Golvardi, M. K. (2023). Electronic Evidence in Criminal Proceedings in the Iranian Legal System. Comparative Criminal Jurisprudence Quarterly, 3(1), 118.
Heidari, M. (2021). The Scope and Limits of the Evidentiary Value of Electronic Evidence in Criminal Law Scientific Conference on Legal Studies, Judicial Sciences, and Social Research,
Hellwig, K. (2022). The Potential and the Challenges of Digital Evidence in International Criminal Proceedings. international criminal law review, 22(5-6), 31.
Kazemi, H. (2022). International Cooperation in Cybercrime. Mizan.
Khaleghi, A. (2024). Criminal Procedure (49th ed.). Shahr-e Danesh.
Khanki, M. (2025). Challenges of Electronic Evidence in Proving Cybercrimes in the Iranian Criminal Justice System Third International Conference on Law, Management, Educational Sciences, Psychology, and Educational Planning, Tehran.
Lewis, M., & Wheatley, R. (2023). Classifying Stalking Among Adolescents: Preliminary Considerations for Risk Management. In Young People, Stalking Awareness and Domestic Abuse (pp. 26).
Mir Mohammad Sadeghi, H. (2020). Evidence of Crime in Criminal Law. Mizan.
Mirasheghi, A., Allahverdi, F., & Hajitabar Firouzjaei, H. (2025). Executive Challenges in Addressing Cyberbullying from the Perspective of Judges. Journal of Law and Political Studies, 5(1), 207.
Mirzaei, A. (2022). Electronic Evidence and Cybercrimes. Dadafarin.
Moazenzadegan, H. A. (2022). Electronic Criminal Evidence. Khorsandi.
Mohammadkhani, M., Gorousi, S., Amirkafi, M., & Boustani, D. (2024). A Qualitative Exploration of the Cyber Harassment Process Among Young Women. Strategic Studies of Sport and Youth, 23(63), 71.
Nelson, B., Phillips, A., & Steuart, C. (2020). Guide to Computer Forensics and Investigations. Cengage Learning.
Privara, M., & Bob, P. (2023). Pornography Consumption and Cognitive-Affective Distress. Journal of Nervous and Mental Disease, 211(8), 652.
Rahami, M. (2022). Information and Communications Technology Law. Mizan.
Rahmati, S., & Seifi, R. (2021). Epidemiology and Risk and Protective Factors of Cyberbullying from a Developmental Perspective: A Narrative Review. Rooyesh-e Ravanshenasi Journal, 10(11), 37.
Razavi, M. (2021). Problems in Attributing Cybercrimes to the Accused. Criminal Law Quarterly(24), 169.
Saatchi, A., Rezaei, S. A., & Javadi, A. (2024). Misuse of Personal Data by Social Networks and Strategies to Counter It. Biannual Journal of Media Jurisprudence and Law, 5(2), 137.
Sadeghi, A. (2022). Digital Evidence and Computer Crimes. Majd.
Sayah Alborzi, M. (2025). The Legal System for Combating Digital Violence Against Athletes on Social Networks and Its Impact on Athletes' Mental Health National Conference on University, Public Law, Public Assets, and Social Responsibility,
Shafiei, R. (2021). Legal Requirements for Extracting Electronic Data. Criminal Research Journal(7), 157.
Shapka, J. D., Onditi, H. Z., Collie, R. J., & Lapidot-Lefler, N. (2019). Cyberbullying and Cybervictimization Within a Cross-Cultural Context: A Study of Canadian and Tanzanian Adolescents. Child development, 89, 91.
Solove, D. (2021). Understanding Privacy. Harvard University Press.
Talebi, M. M. (2022). Technical and Legal Challenges in Analyzing Encrypted Data in the Process of Proving Crimes. Modern Law Journal, 15(4), 113.
Zaman, Z. (2026). Challenges in Proving Electronic Evidence in Criminal Proceedings. Quarterly Journal of Political Science, Law, and Jurisprudence, 12(1), 406.
Zhou, Y., Tiwari, M., Bernot, A., & Lin, K. (2024). Metacrime and Cybercrime: Exploring the Convergence and Divergence in Digital Criminality. Asian Journal of Criminology, 19, 426.
دانلود
گاهشمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Fariba Fereshteh Matin (Author); Mehdi Esmaeli (Corresponding author); Abbas Tadayyon (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.