مسئولیت شرکت‌های خصوصی نظامی و امنیتی در قبال خسارات زیست‌محیطی ناشی از عملیات نظامی در مناطق جنگی
کلمات کلیدی:
شرکت‌های خصوصی نظامی و امنیتی, خسارات زیست‌محیطی, عملیات نظامی, مسئولیت بین‌المللی, مناطق جنگی, حقوق بین‌الملل بشردوستانهچکیده
گسترش نقش شرکت‌های خصوصی نظامی و امنیتی در مخاصمات مسلحانه معاصر، پرسش‌های تازه‌ای را درباره حدود مسئولیت آن‌ها در قبال خسارات زیست‌محیطی ناشی از عملیات نظامی در مناطق جنگی مطرح کرده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که با وجود مشارکت روزافزون این شرکت‌ها در پشتیبانی، حفاظت، لجستیک، آموزش و حتی عملیات میدانی، نظام حقوق بین‌الملل در تعیین مبنای مسئولیت مستقیم یا غیرمستقیم آن‌ها نسبت به آلودگی، تخریب منابع طبیعی و صدمات پایدار زیست‌محیطی همچنان با ابهام مواجه است. بر این اساس، سؤال تحقیق آن است که شرکت‌های خصوصی نظامی و امنیتی بر پایه چه مبانی و سازوکارهایی می‌توانند در قبال خسارات زیست‌محیطی ناشی از عملیات نظامی مسئول شناخته شوند. هدف تحقیق، تبیین چارچوب حقوقی حاکم بر مسئولیت این شرکت‌ها و ارزیابی کفایت قواعد موجود در حقوق بین‌الملل بشردوستانه، حقوق بین‌الملل محیط زیست و حقوق مسئولیت است. فرضیه پژوهش آن است که اگرچه این شرکت‌ها در پرتو قواعد عام مسئولیت مدنی، تعهدات قراردادی، حقوق داخلی و برخی اصول بین‌المللی قابلیت انتساب مسئولیت دارند، اما فقدان رژیم الزام‌آور و شفاف بین‌المللی، پاسخگویی مؤثر آن‌ها را محدود کرده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد حقوقی بین‌المللی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد مسئولیت این شرکت‌ها عمدتاً به‌صورت پراکنده، غیرمستقیم و وابسته به دولت‌های متبوع یا دولت‌های قراردادی اعمال می‌شود و خلأهای هنجاری موجود، ضرورت تدوین سازوکارهای صریح‌تر برای پیشگیری، جبران خسارت و تضمین پاسخگویی را آشکار می‌سازد.
مراجع
Belcher, O., Bigger, P., Neimark, B., & Kennelly, C. (2019). Hidden Carbon Costs of the ‘Everywhere War’: Logistics, Geopolitical Ecology, and the Carbon Boot-Print of the US Military. Transactions of the Institute of British Geographers, 45(1), 65-80. https://doi.org/10.1111/tran.12319
Brooks, D. (2022). Contracting for Peace: The Role of Private Actors in Post-Conflict Environmental Reconstruction. Routledge.
Cassese, A. (2020). International Criminal Law (3rd ed.). Oxford University Press.
Chesterman, S. (2021). Private Security, Public Order: The Regulation of Private Military and Security Companies. Oxford University Press.
Cottrell, L. (2022). A Framework for Military Greenhouse Gas Emissions Reporting. https://ceobs.org/wp-content/uploads/2024/04/CEOBS_A_framework_for_military_GHG_emissions_reporting.pdf
Dam-de Jong, D. (2022). Corporate Responsibility for Environmental Protection in Areas of Armed Conflict. In C. Stahn, J. S. Easterday, & R. Iverson (Eds.), Environmental Protection and Transitions from Conflict to Peace: Clarifying Norms, Principles, and Practices (pp. 135-155). Oxford University Press.
Hulme, K. (2021). The 2020 ICRC Guidelines on the Protection of the Natural Environment in Armed Conflict. In Yearbook of International Humanitarian Law (Vol. 23, pp. 115-130). https://doi.org/10.1007/978-3-030-84464-6_5
Ruggie, J. G. (2021). Guiding Principles on Business and Human Rights: From Principles to Practice. Cambridge University Press.
Sands, P. (2022). Principles of International Environmental Law (4th ed.). Cambridge University Press.
Schabas, W. A. (2023). The International Criminal Court: A Commentary on the Rome Statute. Oxford University Press.
Singer, P. W. (2003). Corporate Warriors: The Rise of the Privatized Military Industry. Cornell University Press.
Sjöstedt, B. (2020). The Role of International Environmental Law in Post-Conflict Justice. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781108652391
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Dorna Ahmadi darani (Author); Atefeh Amininia (Corresponding author); Ali Mashhadi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
